23 - شيخ طوسى . « 1 » 24 - ابن العتائقى ( / عتائقى ) . « 2 » 25 - غزالى . « 3 »

--> ( 1 ) . مرحوم فيض در موارد زيادى درشرح روايات از كلام شيخ بهره مىجويد . الوافى ، ج 6 ، ص 98 و 126 و 148 و 185 و 191 و 198 و 260 و 261 ؛ ج 7 ، ص 137 . ابوجعفر محمّد بن الحسن بن على الطوسى ( 385 - 460 ق . ) معروف به شيخ الطائفه يكى از رهبران مهم و علماى بزرگ مكتب شيعى است و در بسيارى از رشته‌هاى علوم اسلامى قلم زده است . در عظمت وى همان بس كه دو كتاب از كتب اربعه حديث شيعه يعنى « تهذيب » و « استبصار » و دو كتاب از كتب اربعهء رجال يعنى « الفهرست » و « رجال » ، نوشتهء اوست . شيخ پس از طى مراحل مقدمات تحصيل در خراسان به بغداد آمد و نزد شيخ مفيد و سيد مرتضى تلمّذ نمود و پس از فوت سيد ( 436 ق . ) ، رهبر مطلق جامعهء شيعى شناخته مىشد و بيش از سيصد مجتهد از شيعه و گروه فراوانى از مجتهدان اهل سنّت ، در كلاس درس وى شركت مىجستند . شيخ سرانجام در نجف فوت كرد و در منزل خود دفن گرديد . امروز قبر وى در مسجد شيخ طوسى زيارتگاه است . از كتاب‌هاى ديگر وى مىتوان از « التبيان » ، « النهاية » ، « المبسوط » ، « الخلاف » ، « الجمل و العقود » ، « عدّة الاصول » ، « اختيار معرفة الرجال » ، « الغيبة » و . . . نام برد . ( الكنى و الالقاب ، ج 2 ، ص 394 . ) ( 2 ) . الوافى ، ج 1 ، ص 279 . كمال الدين عبدالرحمن بن محمّد بن ابراهيم بن العتائقى حلى ، عالمى فاضل و محقق و فقيهى متبحر از علماى قرن هشتم هجرى و معاصر با شهيد اول ( م 786 ق . ) است . وى داراى تأليفات زيادى بوده كه مرحوم محدّث قمى و آغابزرگ برخى از آنها را ديده‌اند . از جمله آنها « شرح نهج البلاغه » است كه در آن از شرح ابن ميثم بسيار استفاده كرده است . نامبرده در حكمت و كلام و تاريخ و رياضى و طب و . . . تخصص داشته و او را « مسيح دوران » مىگفتند ؛ زيرا به معالجه بيماران مىپرداخت . ( الكنى و الالقاب ، ج 1 ، ص 354 ؛ طبقات اعلام الشيعه ج 3 ، ق 2 ، ص 109 - 112 ، الذريعه ، ج 2 ، ص 502 ، ش 1965 و ج 3 ، ص 356 ، ش 1283 . ) ( 3 ) . الوافى ، ج 4 ، ص 366 . ابوحامد محمّد غزالى ( 450 - 505 ق . ) در طوس متولد شد و در سن چهل سالگى در انواع رشته‌هاى علوم اسلامى ، سرآمد روزگار گشت . وى در فلسفه ، كلام ، عرفان ، اخلاق و روان‌شناسى نوآورىهايى دارد . غزالى در سال 484 ق . وارد بغداد شد و از سوى خواجه نظام الملك طوسى وزير دربار سلجوقى به عنوان استاد نظاميه بغداد برگزيده شد . درسال 488 ق . پس از آنكه در بغداد به اوج شهرت رسيده بود ، به اين فكر افتاد كه از اين راه نمىتواند به آسايش روحى برسد ، لذا به بهانهء زيارت كعبه از بغداد خارج شد و با گمنامى ، دوازده سال درحجاز و شام و فلسطين زندگى كرد . سرانجام در سال 499 ق . به نيشابور بازگشت و به تدريس پرداخت . در اينجا بود كه مورد حسادت فقهاى حنفى و مالكى قرار گرفت ( غزالى خود شافعى مسلك است ) و لذا در سال 503 ق . به وطن خود طوس برگشت و تا آخر عمر در آنجا بود . بنا بر نوشته خودش : « نزديك هفتاد كتاب » تأليف كرده است . از مشهورترين كتب وى همانا « احياء علوم الدين » است كه مرحوم فيض به تهذيب آن پرداخت و « المحجة البيضاء فى تهذيب الاحياء » را در هشت جلد تدوين كرد . ( مقدّمهء آقاى سيد حسين خديوجم بر « كيمياى سعادت » از غزالى و ر . ك . به : الكنى و الالقاب ، ج 2 ، ص 492 به بعد . )